Neurastenija

Neurastenia (neurasthenia) je oblik (psiho)neuroze, odnosno duševnog poremećaja lakšeg stupnja kod kojeg je cjelokupna tjelesna i duševna sposobnost umanjena, a da ne postoje nikakve bolesne promjene u tijelu. Također ga nazivamo kronični sindrom umora.
Osoba se tuži na povećan umor nakon duševnog ili i nakon manjeg tjelesnog napora,
udružen sa smanjenim učinkom na poslu ili kod kuće, te
poteškoće koncentracije, razdražljivost, napetost, tjelesnu slabost, iscrpljenost, nemogućnost opuštanja.
Osjećaju i vrtoglavicu, tenzijsku glavobolju, opću nestabilnost, te često hipersomniju.

Neurasteniji su svojstveni znaci (simptomi): težina u glavi, razni bolovi u glavi, vrtoglavica, svrbež, drhtanje, trnci u udovima, znojenje, osjećaj težine i slabosti u tijelu, srčane smetnje, pomanjkanje apetita, smetnje u mokrenju, zatvor stolice.

Najučestaliji duševni znaci bolesti su:
umor na radu, posebno umnom, osjećaj radne nesposobnosti, smanjena koncentracija i pamćenje, preosjetljivost, razdražljivost, mrzovoljnost, bezvoljnost i smetnje u snu.

Razvoju te bolesti pogoduju neprekidna duševna uzbuđenja koja nastaju u raznirn sukobima - u braku, na radnom mjestu, zbog prevelikih osobnih ambicija i sl. Bolesnici koji pate od te bolesti neprekidno su u strahu da će ih netko zapostaviti i prestići.

U MKB-10 klasifikaciji bolesti i srodnih zdravstvenih problema neurasteniji je dodijeljena šifra F48.0.

Vezani članci
Psihosomatika
Psihosomatika i stres

Opširnije

Tjelesni poremećaji na koje znatno utječu psihološki faktori

Gastrointestinalni (nausea (mučnina), indigestija, diarrhea (proljev), konstipacija, abdominalna bol)

• peptički ulcer (peptički ulkus), 
• ulcerativni kolitis (ulcerozni kolitis), 
• sindrom iritabilnog crijeva 

Kardiovaskularni

• koronarna bolesti srca, 
• esencijalna hipertenzija, 
• aritmije

Respiratorni

• sindrom hiperventilacije 
• bronhalna astma 

Neurološki

• migrenozna glavobolja 

Imunološki

• autoimune bolesti – sistemski lupus eritematosus, reumatoidni artritis, perniciozna anemija
• alergijski poremećaji 
• karcinom – stres, osjećaj beznadnosti i depresivnost 

Ulkusna bolest 

- Gastrični, duodenalni i akutni posttraumatski stresni ulcer imaju različitu etiologiju

- Mirsky: faktori za razvoj ulkusne bolesti: visoki stres, konstitucija, visoka pepsinogena sekrecija, psihološki konflikt (zavisnost)

Ulcerativni kolitis

- Velika učestalost obiteljskog nasljeđa i genetska sklonost

- Egzacerbacija ovisi o psihološkom stresu, a remisija o suportu (neriješeno žalovanje npr. godišnjice smrti)

- Pridružene osobine: Nezrelost, neodlučnost, povučenost, strah od ili stvarni gubitak značajnih osoba, savjesnost

Mukozni kolitis (iritabilni ili spastični kolon, psihogena diareja) 

- Okolinski stres

- Anksioznost i depresivnost

Koronarna bolest

- Genetika, dijetalni režim, pušenje, visoki krvni tlak, debljina, smanjenje tjelesne aktivnosti

- Tip A uzorak: Kompetitivnost, ambicija, želja za uspjehom, nedostatak strpljenja, osjećaj da vrijeme curi, žurba, neprijateljski stav, grubi nagli govor i geste

Arterijska hipertenzija

- Konflikt pasivno-ovisnih i agresivnih tendencija

- Potiskivanje neprijateljstva 

- Način reakcije na stres

Aritmije 

- Bezrazložni strah

- Anksioznost 

- Okolinski stres 

- Simpatikus, 

- Sinus tahikardija, 

- Paroksizmalna atrijalna tahikardija, 

- Ventrikularna ektopična izbijanja

Respiratorni poremećaji
(uzdasi, zijevanje, izdasi - izrazi dosade, iznenađenja, težine…) (sigh, yawn, gasp) 

Bronhalna astma

- Genetička osjetljivost potaknuta alergijama i infekcijama 

- Stres

- Ambivalentni odnosi djeteta i hiperprotektivne majke

- "plač za majkom"

Hiperventilacija 

- Anksioznost do panične atake

- Povećava se dubina i frekvencija udaha

- Respiratorna alkaloza, parestezije, karpopedalni spazam

Vezani članci
Psihosomatika

Opširnije

Posttraumatski stresni poremećaj (PTSP)

PTSP se svrstava u skupinu anksioznih poremećaja.
Primarno je CIVILAN (npr. u Švicarskoj 2-4% psihičkih poremećaja otpada na PTSP a već stotinama godina nisu sudjelovali u ratu), ali svaki rat je kontekstualizirao sve poremećaje, pa tako i PTSP
U civilnoj domeni je podjednako zastupljen među spolovima, u vojnom smislu je više oboljelih muškaraca
Postoji 5 vrsta lijekova → stabilizatori raspoloženja, antipsihotici, elektrokonvulzivna terapija
Koristi se i preko 400 tehnika psihoterapije

Povijesni pregled

• Vojničko srce, iritabilno srce, Da Costa sindrom (američki građanski rat)
• Granatni šok (prvi svjetski rat)
• Ratna neuroza, sindrom koncentracijskih logora (drugi svjetski rat)
• Veteranski sindrom (korejski rat)
• Vijetnamski sindrom (vijetnamski rat)
• 1980. današnji naziv

Uzroci

• PTSP =  kasna reakcija (odgođena, npr. mjesec dana nakon događaja) na izlaganje ekstremnom traumatskom iskustvu  → razvija se krizno stanje (psihogena reakcija)
• Pošto se radi o ekstremnim događajima, malo je ljudi pogođeno
• Osoba može biti ugrožena: direktno životno i materijalno
• Ratni stresori
• Prirodne nepogode
• Promet
• Teške bolesti
• Fizičko i spolno zlostavljanje
• Pri tome je bitan osjećaj bespomoćnosti.

Stresogeni događaji:

• DNEVNI DOGAĐAJI - nisu osnova za psihičke poremećaje kod zdravih ljudi, ali mogu biti ako osoba ima drugih problema / predispozicije
• ŽIVOTNI DOGAĐAJI - ozbiljniji su od dnevnih, ali većina ljudi se uspije adaptirati na njih i događaju se svima; KRIZNO STANJE - nastaje ako se osoba ne uspije adaptirati, a predstavlja psihogenu reakciju koja ima anksiozni i/ili depresivni karakter
• EKSTREMNO TRAUMATSKO ISKUSTVO - malo ljudi ga doživi, veći dio ljudi nakon izlaganja razvija ili akutnu reakciju na stresor (kraće stanje, traje do mjesec dana) ili PTSP (dulje traje ili se javlja odgođeno)

Smrt djeteta je životni događaj, a ne ekstremno traumatsko iskustvo (smrt djeteta je ETI jedino ako se dogodi u stravičnoj prometnoj nesreći ili pucnjavi i sl.), bez obzira što je najstresniji događaj od svih

• za PTSP osoba može biti direktno izložena (znači da je sama tjelesno, životno ili materijalno ugrožena), ali može razviti PTSP čak i ako se radi samo o prijetnji ili ako je osoba samo promatrač traumatskog događaja (koji se događa nekome drugome), čak nije bitno niti vremenska, geografska i emocionalna blizina sa osobom kojoj se traumatski događaj događa (npr. slučajevi PTSP-a diljem SAD-a nakon 11.9.)
• PTSP nije rezerviran samo za žrtve, već se može razviti i kod zlostavljača
• žrtve i svjedoci - temelj za PTSP: osjećaj bespomoćnosti u situaciji u kojoj su se našli, tj. nemogućnosti izbjegavanja ekstremno traumatskog događaja

Epidemiologija PTSP-a

• 60 % muškaraca i 50 % žena  će tijekom života biti izloženo stresovima koji odgovaraju kriterijima iz DSM-IV
• 8 % opće populacije razvit će PTSP (danas oko 10%)
• 39 % imat će subkliničke simptome - lakša forma
• kod muškaraca PTSP je najčešće vezan za rat, kod žena za silovanje i fizički napad

RIZIČNI FAKTORI za razvitak PTSP-a

• Osobine stresora
• Socijalni status (obrazovanje, prihodi) → niži SES je vulnerabilniji (podložniji)
• Autodestruktivno ponašanje
• Ranije zlostavljanje (i žrtva i zlostavljač mogu razviti PTSP)
• Karakteristike ličnosti (načini nošenja, 'coping')
• Prijašnji poremećaji i premorbidno funkcioniranje
• Intelektualni status

O ČEMU OVISI HOĆE LI SE PTSP RAZVITI?

1.  STRESOR - različiti po tome koliko dovode do PTSP-a:

• Broj 1 je silovanje - preko 90-95% žrtva silovanja razvije PTSP
• Broj 2 su specijalne (vojne) postrojbe - oko 70% pripadnika razvije PTSP (podaci za GB-SAS-Falklandski otoci; slični postotak i kod izraelskih antiterorističkih jedinica
• Broj 3 su obične ratne postrojbe ili civili u bombardiranju tj. sudionici općih ratnih događaja-do (manje od) 50% pripadnika razvije PTSP
• Broj 4 su žrtve ekstremnih prirodnih nepogoda (tsunami i sl.) - do 20% žrtva istih razvije PTSP
• Broj 5 su žrtve prometnih nesreća (ekstremnih, ne kad se samo malo okrznu) - 10-15% sudionika razvije PTSP

2.  LIČNOST - ako postoji neki poremećaj ličnosti ili ako je osoba ranije imala neki psihijatrijski entitet ili ako je neki psihijatrijski entitet u početnoj fazi; također, ako postoji heteroagresivno, asocijalno, antisocijalno ili autodestruktivno ponašanje → sve to povećava vjerojatnost razvitka PTSP-a uslijed izlaganja ekstremnom traumatskom iskustvu, tj. to su faktori vulnerabilnosti

3.  SOCIJALNI STATUS - nizak socijalni status je faktor vulnerabilnosti; visok socijalni status je faktor zaštite

4.  RANIJE ZLOSTAVLJANJE - odnosi se i na žrtve i na zlostavljače; predstavlja faktor vulnerabilnosti

5.  INTELEKTUALNI STATUS - viša IQ je faktor zaštite; ali važna je i SPACIJALNA INTELIGENCIJA, tj. spacijalna IQ je zaštitni faktor (visoka spacijalna sposobnost je negativno korelirana s PTSP-om, a puno je razvijenija kod muškaraca)

SIMPTOMI PSTP-a

MORAJU biti prisutni simptomi iz sve tri skupine simptoma za klasični PTSP-a:

1. Ponovno proživljavanje traumatskog iskustva: tijekom dana, javljaju se slike - tzv. intruzivni fenomen (žive slike); tijekom noći, javljaju se ružni snovi (obično u drugoj polovici spavanja u REM-u)
2. Izbjegavanje svega onoga što podsjeća (realno ili simbolično) na traumu (npr. miris roštilja - spaljeni leševi)
3. Simptomi pojačane pobuđenosti - imaju nizak prag tolerancije na frustraciju, na sitnice žestoko reagiraju (heteroagresivno ili autodestruktivno)

Ako su prisutni simptomi samo iz 1. ili iz 2. skupine simptoma → SUBKLINIČKA FORMA (39%); (ELEMENTI PTSP-a je termin za subkliničku formu za potrebe RH dijagnostike, tj. nije službeni naziv)

TERAPIJA PTSP-a

1. Farmakoterapija (anksiolitici, antidepresivi, antipsihotici)
2. Psihoterapija (BK, suportivna, gestalt, psihoanalitički orijentirana; individualna, grupna, partnerska, obiteljska)
3. Socioterapija - nakon 3-5 godina trajanja PTSP-a, čak 75% oboljelih će biti bez simptoma → klinička slika blijedi i povlači se; dio oboljelih i nakon raspona od 3 do 5 godina zadržava simptome; oko 1/5 oboljelih ima trajnije simptome ili čak doživotne (bez obzira je li primijenjivana terapija)

MALIGNA FORMA PTSP-a (također se koristi u RH, a nije službeni termin) - kronificirana, teška forma PTSP-a (ovih 1/5 bolesnika koji se dugo ili doživotno bore protiv PTSP-a)

Simptomi se povlače bez obzira na terapiju, ali ukoliko postoji kombinacija psihofarmaka i suportivne terapije to povlačenje simptoma je brže i kvalitetnije.

Vezani članci
Anksiozni poremećaji

Opširnije

Dijagnostika

BIOLOŠKI (MEDICINSKI MODEL)

• opis simptoma
• postavljanje dijagnoze (prema klasifikacijama)
• razmatranje etiologije (mogućeg uzroka bolesti)
• prepisivanje terapije
• predviđanje

PSIHIJATRIJA I DRUGE MEDICINSKE DISCIPLINE

• kliničko ispitivanje bolesnika
• patoanatomski nalaz
• animalni model → pandan nalaza  životinjskom svijetu
• etiologija → proučavanje uzroka nekog poremećaja
• dijagnostika
• izlječenje - zalječenje

DIJAGNOZA U PSIHIJATRIJI I SOMATSKOJ MEDICINI

• opisna (opisuje kliničku sliku): BAP (bipolarni afektivni poremećaj)
• kategorijalna: shizofrenija
• etiološka (objašnjava uzrok): krvarenje, upala (-itis), prijelom

PSIHIJATRIJSKI I TJELESNI SIMPTOMI

• psihosomatika → pojava tjelesnog oboljenja koje je nastalo zbog nekih karakteristika ličnosti (koronarne bolesti kod tipa A ličnosti, ulkusna i ulcerozna bolest, arterijska hipertenzija, šećerna bolest, psorijaza, srčane bolesti, astma…)
• somatopsihika → reakcija na ozbiljnu tjelesnu bolest (obrnuto od psihosomatike)
• tjelesne bolesti koje imitiraju sliku psihičkog poremećaja → npr. hiperfunkcije štitnjače i koronarne bolesti dovode do anksioznosti; hipofunkcija štitnjače dovodi do depresije
• moria → simptom frontalnog režnja kod kojeg osoba postaje naglo sklona crnom humoru (dobro je raspoložena, ali na morbidan način)
• parijetalni režnjevi → depresija
• temporalni režnjevi → paranoja

BOLEST - ZDRAVLJE

• psihičko zdravlje → odsustvo bolesti, odnosno simptoma
• psihička bolest → čovjek je bolestan ako ima simptome psihičke bolesti koji zadovoljavaju određene klasifikacijske kriterije (kravlje ludilo uzrokuje vrstu demencije) 

Vezani članci
Anamneza i status psihijatrijskog bolesnika

Opširnije